موجي جديد ارتباطات
باند وسيع، با روندي كه در رشد آن مشاهده ميشود، رؤياي همگرايي سرويسهاي
پخش تلويزيوني، تلفن ثابت، اينترنت و ارتباطات سيار را محقق ميسازد.
پيشبيني ميشود كه با همگاني شدن ارتباطات باند وسيع، موجي جديد در توسعة
بازارهاي مخابراتي ايجاد شود؛ بر اساس برآوردها، بازار مخابراتي، صرفنظر
از جهشهايي كه در بازههاي زماني كوتاهمدت در آن به وقوع ميپيوندد، به
يك رشد ثابت رسيده است؛ اما عاملي كه منجر به جهشي بزرگ در اين روند
ميشود (از همان نوعي كه ظهور پديدة ارتباطات سيار و اينترنت به وجود
آورد)، ارتباطات باند وسيع است. آمارها نشان از توان بالقوة فراوان براي
ايجاد درآمد فراوان ناشي از اراية خدمات باند وسيع دارد؛ بهطوريكه درآمد
كرة جنوبي در سال 2004 از محل اراية اين خدمات در حدود 2.5ميليارد دلار
بودهاست. لزوم دخالت دولت اگر
روند توسعة ارتباطات باند وسيع را در كشورهاي پيشرو بررسي كنيم، به اين
نتيجه ميرسيم كه رشد مناسب ارتباطات باند وسيع، نيازمند دخالتهاي دولت
است. در واقع، واگذاري توسعة اين بخش مخابرات به فرآيند بازار، مناسب
تشخيص داده نشده است. بررسيها نشان ميدهد كه حجم عمدة بازار ارتباطات باند وسيع در اكثر كشورهاي عضو سازمان توسعة همكاريهاي اقتصادي،
همچنان در اختيار اپراتور اول (دولتي) بوده است. حجم محدود بازار، نبود
پايداري اقتصادي و نيز كاهش اعتماد سرمايهگذاري از جمله دلايل اين امر
ذكر ميشود. از سوي ديگر، دولت با وضع قوانين مناسب ميتواند محيط رقابتي
سالمي را براي اپراتورها به وجود آورد و فرآيند عرضه و تقاضا را براي رشد
بهينة اين بخش كنترل كند. اين قوانين بايد سطح رقابت را در محيط رقابتي به
وجودآمده نيز كنترل كنند. تجربة تلخ ارتباطات سيار كشور
ما در زمينة تلفن همراه بدون برنامه و استراتژي مشخص گام نهاد. نتيجه آن
شد كه با وجود گذشت حدود 15 سال از ظهور تكنولوژيهاي ارتباطات سيار، فقط
يك شركت سازندة تجهيزات تلفنهمراه در كشور وجود دارد و در ساير زمينههاي
مرتبط با اين تكنولوژي، همچون اپراتوري و تحقيقات توسعهاي، فاصلة زيادي
با ساير كشورها داريم. در ضمن در زمينة حضور در بازارهاي خارجي همچون
بازار كشورهاي منطقه هيچ توفيقي به دست نياوردهايم. ارتباطات سيار را رها كنيم! اما
در حال حاضر، سرويسهاي باند وسيع در حال ايجاد موج جديدي در تمامي
زمينههاي مخابرات هستند. اين خود بيانگر فرصتها و تهديدهايي براي
مخابرات كشور ماست؛ در بازار جهانيِ در حال ظهورِ اين تكنولوژيها،
ميتوان با سرمايهگذاري و در پيش گرفتن استراتژيهاي مناسب، به مزيتهاي
نسبي دست يافت و بخشي از بازار را به دست گرفت. به
اعتقاد صاحبنظران، به جاي سرمايهگذاري در زمينة تكنولوژيهاي فعلي
ارتباطات سيار، كه به انتهاي عمر توسعة خود نزديك ميشود و به دليل وجود
رقباي قدرتمند بينالمللي، فرصت چنداني براي حضور چشمگير ما در بازارهاي
جهاني باقي نمانده است، بهتر آن است كه سرمايههاي خود را به سمت
تكنولوژيهاي باند وسيع سوق دهيم. در غير اينصورت و بدون اتخاذ استراتژي
مناسب در زمينة تكنولوژيهاي باندوسيع، كه بر اساس پيشبينيها بازار
متنوعتري از تكنولوژي ارتباطات سيار ايجاد خواهند كرد، در آينده به
وضعيتي مشابه وضعيت فعلي ارتباطات سيار دچار ميشويم. سرويسهاي جديد و نياز جديد علاوهبر
اين، بايد به مقولة سرويسدهي نيز توجه كرد؛ تا به حال، كمبود پهناي
باند به عنوان مشكلي عمده در ترافيكهاي بينشهري مطرح شده است؛ ولي اگر
قرار باشد پهناي باند قابل توجهي را تا در منازل يا حتي تا ميز شخصي افراد
رساند، اين مسأله حالت ديگري به خود ميگيرد كه ناشي از ظهور سرويسهاي
متنوع جديد است. از جملة اين سرويسها، ميتوان به تلويزيونهاي ديجيتال،
پيامهاي بازرگاني هدفمند، پزشكي از راه دور، اتوماسيون منزل، كنفرانس
ويديويي و رسانههاي متعامل اشاره كرد. بعضي از اين سرويسها هماكنون به
صورت خاص مورد استفاده قرار ميگيرند؛ ولي وقتي اين سرويسها حالت عمومي
پيدا كند، مسألة پهناي باند از اهميت بيشتري نسبت به امروز برخوردار خواهد
شد. همچنان بيتوجه بررسيها
نشان ميدهد ارتباطات باند وسيع جايگاه قابل قبولي در سياستگذاريهاي
كلان بخش مخابرات كشور ندارد. از ديدگاه كارشناسان، صرفاً اكتفا به بيان
جملاتي در برنامه چهارم توسعه بدين مضمون كه رقم اينترنت پرسرعت به
1.5ميليون پورت خواهد رسيد، نخواهد توانست ما را به مقصود برساند؛
همانگونه كه تعيين شاخص كمي براي اراية خدمات تلفن همراه در برنامههاي
قبلي نيز چندان اثربخش نبود. به نظر ميرسد بايد به تدوين سياستهاي مشخص
و مدون در اين زمينه پرداخت؛ آنگونه كه كشورهاي پيشرو، مانند كرة جنوبي با
برنامه IT839 به اين عرصه وارد شدهاند. همچنان بيبرنامه عليرغم
برخورداري مخابرات ما از موهبت نيروي انساني مستعد و متخصص و تخصيص بودجة
زياد براي امر تحقيقات در برنامة چهارم (سالانه 400ميليارد ريال)،
برنامهريزي خاصي در وزارت ICT براي
توسعة تحقيقات در بخش ارتباطات باند وسيع ديده نميشود؛ دانشگاهها نيز
برنامة مشخصي براي آموزش نيروي انساني متخصص در اين عرصه ندارند. از سوي
ديگر، اگرچه مركز تحقيقات مخابرات ايران به عنوان متولي اصلي تحقيقات در
بخش ICT
كشور، در دورة مديريت قبلي، با اتخاذ سياست "مديريت تحقيقات" به جاي
"تحقيقات"، پروژههاي متعددي را براي تحقيقات در زمينة مخابرات و ارتباطات
باند وسيع تعريف كرده است، اما به اعتقاد كارشناسان، اين امر بدون
آيندهنگري و غيرسيستماتيك برنامهريزي شده است؛ به عنوان مثال، فعاليت
مراكز تحقيقاتي بخش خصوصي (كه برخي با حمايت مركز صنايع نوين در اين زمينه
فعاليت ميكنند) مدنظر برنامهريزان قرار نگرفتهاست. علاوه
بر آن، متأسفانه شركت مخابرات ايران بدون در نظر گرفتن فعاليتهاي هرچند
اندك ارگانهاي مختلف از جمله سازمان صنايع نوين، به خريد تجهيزات جايگزين
از شركتهاي خارجي ميپردازد؛ امري كه ميتواند اين تلاشهاي اندك را هم
ناكام بگذارد. اما چه بايد كرد؟ با توجه به لزوم ايجاد زيرساختهاي مناسب براي اراية سرويسهاي مختلف و نقش اساسي كه ارتباطات باند وسيع در توسعة
جوامع بر عهده دارد، كشورها ناگزير از پيوستن به اين موج جهاني هستند.
توسعة ارتباطات باند وسيع در هر كشور از مدل خاص آن كشور تبعيت ميكند و
در برگيرندة نگرش و رويكرد خاص دولتمردان نسبت به ايجاد زيرساخت و اراية
سرويسهاي متفاوت است. بهگونهاي كه مدل بهكاررفته در يك كشور عيناً
براي ساير كشورها قابل استفاده نيست؛ اما با در نظر گرفتن عوامل مشترك و
نيز تكنولوژيهاي مختلف اين حوزه و سرويسهاي متفاوت قابل ارايه توسط آن،
بررسي مدل توسعة ارتباطات باند وسيع ساير كشورها ميتواند راهحل مناسبي
براي كمك به اتخاذ تصميمهاي درست و جلوگيري از تكرار اشتباهات باشد. با
توجه به اين نكته كه توسعة ارتباطات باند وسيع در كشور، در مقايسه با برخي
كشورهاي درحالتوسعه كمي ديرتر آغاز شده است، بررسي و مطالعة تطبيقي و
بهرهگيري از تجارب اين كشورها ميتواند راهگشاي حركت اصولي به سمت
توسعه اين فناوري در كشور باشد مهندس محمود منصوري |
نوسندگان
